Okrzemki, nazywane również diatomitami lub ziemią okrzemkową, to pozostałości mikroskopijnych, jednokomórkowych glonów, których pancerzyki zawierają szczególnie dużo krzemu. Żyją one w wodach słodkich i mają zdolność pobierania krzemu z wody oraz przekształcania go w formę związaną, wykorzystywaną do budowy własnych pancerzyków. Z tego względu złoża okrzemek często występują w pobliżu obszarów wulkanicznych, gdzie znajdują się skały bogate w łatwo przyswajalny krzem, stanowiący dla tych niewielkich organizmów cenne źródło tego pierwiastka.
W ciągu swojego życia okrzemki tracą pancerzyki, które stopniowo gromadzą się w osadach, wzbogacając je w krzem. Gdy warunki w ich środowisku ulegają zmianie, na przykład w wyniku wyschnięcia jeziora lub innych czynników środowiskowych, mogą masowo obumierać. Ich pozostałości osadzają się wówczas na dnie, tworząc z czasem warstwy ziemi okrzemkowej, które mogą osiągać wysokość kilku metrów i zawierają znaczne ilości krzemu.
Krzem
Nazwa krzemu pochodzi od łacińskiego słowa „silex”, oznaczającego twardy kamień, kamyk lub krzemień. Krzem jest jednym z najważniejszych minerałów budujących skały i stanowi około 28% składu skorupy ziemskiej, będąc jej drugim pod względem występowania pierwiastkiem. W organizmie człowieka występuje w ilości około 20 mg na kilogram masy ciała, przy czym wraz z wiekiem jego zawartość wydaje się stopniowo zmniejszać. Krzem występuje przede wszystkim w tkance łącznej, naczyniach krwionośnych, ścięgnach i więzadłach, a także w kościach, chrząstkach, włosach i paznokciach. Dobrym źródłem krzemu w formie organicznie związanej są niektóre produkty pełnoziarniste, szczególnie proso brązowe i owies, a także skrzyp, pędy bambusa i okrzemki.
Zapotrzebowanie organizmu na krzem
Krzem zalicza się do potencjalnie niezbędnych pierwiastków śladowych, dlatego nie ustalono dotychczas oficjalnego zalecanego dziennego spożycia (NRV). Ilość krzemu wydalana codziennie z moczem wynosi około 10–40 mg. Krzem jest składnikiem osteoblastów, które odpowiadają za tworzenie tkanki kostnej, oraz uczestniczy w tworzeniu wiązań krzyżowych w tkance łącznej. Przypuszcza się, że zapotrzebowanie na krzem może wzrastać m.in. w przypadku zatrucia glinem, łamliwych paznokci, wypadania włosów, osteoporozy oraz wraz z wiekiem.